Çinli Alimlər İnsan Embrionunu Dəyişdirdi

Beynəlxalq elm ictimaiyyətindən Çinə reaksiya gəldi. Elm adamları, Çinli araşdırmaçıları insan embrionunun genetiğini dəyişdirməyi məqsəd qoyan işlərindən imtina etməyə çağırdı.

Məşhur elmi jurnallar bunu rədd etdi:

Guangzhoudakı “Sun Yat-Sen” Universitetindən araşdırmacılar, Aralıq dənizi ölkələrində məşhur olaraq görülən ölümcül qan xəstəliyi beta talasemi ilə əlaqəli bir geni DNA-dən çıxararaq, yerinə sağlam bir gen qoymağa çalışıblar. Bunun, genetikası dəyişdirilmiş insan embrionları çıxarma yolunda atılan ilk addımlardan biri olduğuna inanılır. Bu cür DNA dəyişdirmə texnikası Avropada qadağan olunub. Məşhur elmi jurnalları Science və Nature da etik səbəblərlə bağlı araşdırmanı nəşr etməkdən imtina ediblər.

NECƏ etdilər?

Araşdırmada, müalicələri tətbiq edən bir xəstəxanadan alınan və əlavə bir sıra xromosomu olduğu üçün doğumda istifadə edilməyən 86 insan embrionunu istifadə edilib. Araştırmacılar, CRISPR / Cas9 olaraq bilinən gen dəyişdirmə üsuluyla beta talasemiye yol açan genin yerinə sağlam bir gen qoydular.

BEYNƏLXALQ ELM CƏMİYYƏTİ QARŞI ÇIXIR.

71 embrion yaşadı və bunlardan 54-ü üzərində testlər edildi. Aralarından çox azında yeni qoyulan sağlam genlərin izi tapıldı. Bu səbəblə də iş dayandırıldı. Beynəlxalq elm təşkilatlar bu cür araşdırmalara həm etik səbəblərlə, həm də elmin hələ bu mərhələyə gəlmədiyi səbəbiylə qarşı çıxır.

İlk dəfə insan embrionunun genetiğini dəyişdirdiklərini bildirən Çinli elm adamları, müvəffəqiyyətli olmaları halında genetik xəstəliklərin qarşısını geçebileceklerini müdafiə etdilər.

İstifadə edilən üsulun NƏTİCƏLƏRİ BİLİNMİR

Guangzhou şəhərindəki Sun Yat-sen Universiteti, elm dünyasında aylardır fərziyyə olaraq iştirak edən bir xəbəri təsdiqləyərək insan rüşeyminin DNA-ni deşifrə etdiklərini açıqladı. Protein & Cell jurnalında nümayiş olunan araşdırmaya görə, istifadə edilən üsulun hələ nəticələri bilinməyən bir çox təsiri ola biləcəyi ifadə edildi. Araşdırmaçılar, etik müzakirələrə səbəb olmaması üçün birdən çox spermdə döllənən və yaşaması mümkün olmayan embrionları üzərində çalışdıqlarını ifadə etdi.

 

CRISPR-Cas9 sisteminə əsaslanan araşdırmalar nəticəsində, genetik mənşəli xəstəliklərin qarşısının alınabilinəcəyi düşünülür.Bu sistemdə hədəf hüceyrəyə şifrələnmiş ferment və RNT enjekte edilir, beləcə spesifik bir DNA dizini kəsilir. Ortaya çıxan ziyan, kəsilən DNA-yə bənzəyən genetik məlumatla yenilənir. Əgər mühəndislik məhsulu DNA fermentlə birlikdə enjekte edilsə, süni DNA genoma inteqrasiya olur və ziyanı yox etmək üçün istifadə edilə bilir.

YÜZDƏ 14-ündə dəyişiklik edildi.

İnkişaf etdirilən metoddan β-Globe geni üzərində istifadə edən araşdırmaçılar, süni olaraq çıxarılan DNA kataloq genom içində təyin olunan yerə enjekte edilməsində qane edici müvəffəqiyyət edə edə bilmədi. İnsan genində β-Globe geninin çox versiyası olması səbəbiylə, hədəfə enjekte edilə bilməyən süni DNA-nin ciddi yan təsirləri ola biləcəyi ifadə edilir. Təcrübələrdə, DNA enjekte edilən 86 qandan bəziləri ölərkən, geridə qalan 54 qandan yarısında β-Globe geninə müdaxilə ediləbilindi. Nəticə olaraq, embrionların yalnız yüzdə 14-ü dəyişiklik edə bildi.

Dönüş nöqtəsi ola bilər

Müzakirələri də özü ilə gətirəcək Çinli tədqiqatçıların Parkison və Dawn sindromu kimi bir çox xəstəliyi ortadan qaldırmağı nəzərdə tutduğu araşdırma, elm dünyasının diqqətini üzərinə cəmlədi. Nature jurnalında ötən ay nümayiş olunan məqalədə, embrionların DNA mühəndisliyi üçün lazım olduğu müdafiə olundu. Hələ başlanğıc mərhələsində olan təcrübələrin gərçəkdə sınanması halında nə kimi yan təsirləri olacağı və dünyaya gələn uşaqlarda illər sonra necə dəyişikliklər ortaya çıxara biləcəyi də bilinmir. Araşdırmaya münasibət bildirən Harvard Tibb Məktəbindən kök hüceyrə bioloqu Corc Daley, ‘edilən işin dönüş nöqtəsi ola biləcəyi kimi xəbərdarlıq xüsusiyyəti daşıdığını’ söylədi. Daley, ‘texnologiyayla genləri dəyişdirməyi düşünən hər kəsin araşdırmanı bir xəbərdarlıq olaraq qəbul etməsi lazım olduğunu’ ifadə etdi.

Leave a Reply